Stanley Kubrick’in 1975 yapımı Barry Lyndon eseri, sinema tarihinin en kusursuz görsel tasarımlarından birine sahip olmakla birlikte, izleyicisiyle kurduğu bilinçli ve tavizsiz mesafe ile öne çıkan cüretkar bir başyapıttır. Ahlaki değerlerden tamamen yoksun, pişmanlık nedir bilmeyen İrlandalı bir serüvencinin 18. yüzyıl İngiliz aristokrasisindeki soğukkanlı yükselişini ve aynı derecede kaçınılmaz çöküşünü anlatır. Klasik bir kahramanın yolculuğu yerine, bencil bir fırsatçılığın haritasını çıkaran yapım, insan doğasının iyiliğine dair derin bir şüphe barındırır.
Kubrick, olayların akışını 19. yüzyıl romancılarının o her şeyi bilen, mutlak otoriter tavrıyla ele alır. Filmin anlatıcısı, hikayedeki tüm kritik dönüm noktalarını ve trajik sonları henüz gerçekleşmeden izleyiciye bildirerek geleneksel sinemanın temel dinamiklerinden olan merak ve gerilim duygusunu kasten ortadan kaldırır. Bu radikal tercih, izleyiciyi karakterin kaderine duygusal olarak ortak olmaktan çıkarıp, onun ahlaki çürümesini mikroskopik bir netlikle inceleyen analitik bir gözlemci konumuna yerleştirir.
Başroldeki Ryan O'Neal'ın seçimi, filmin bu mesafeli yapısını destekleyen en stratejik hamlelerden biridir. O'Neal; karizmatik, enerjik veya empati kurulabilir bir figür çizmek yerine; bir serveti, eşini veya bacağını kaybetmeyi neredeyse aynı ürkütücü tepkisizlikle karşılayan pasif bir karakter portresi sunar. Etrafında dönen savaşlar, dolandırıcılıklar ve skandallar dizisi karşısında sergilediği bu narsistik sakinlik, filmin soğuk atmosferiyle kusursuz bir uyum içindedir. Leydi Lyndon rolündeki Marisa Berenson başta olmak üzere diğer tüm karakterler de psikolojik derinliklerinden ziyade, devasa bir tablonun içindeki duruşları ve statik yüz ifadeleri için özenle seçilmiş figürler gibidir.
Filmin sanatsal dehası, estetik bir gövde gösterisinden çok daha fazlasıdır. Thomas Gainsborough’un doğa manzaralarını ve Joshua Reynolds’ın iç mekan portrelerini andıran eşsiz kompozisyonlar, Handel’in Sarabande eserinin o cenaze marşını andıran amansız ritmiyle birleşerek hiyerarşik düzenin birey üzerindeki eziciliğini vurgular. Tıpkı 2001: A Space Odyssey veya Otomatik Portakal filmlerinde olduğu gibi Kubrick, burada da organik insan doğasını adeta mekanik bir sistemmiş gibi parçalarına ayırır. Barry Lyndon, sıradan ve hırslı bir adamın maceralarını duygusal bir romantizmle anlatmak yerine; onun hayatta kalma ve statü kazanma çabalarını, devasa ve kayıtsız bir evrenin içindeki soğukkanlı çırpınışlar olarak resmeden felsefi bir beyandır.
Tartışmaya Katıl (2)